Radykalizm w religii – część 2: Islam wprowadzenie

Zgodnie z wcześniejszą obietnicą spróbuję dziś przybliżyć skąd biorą się radykalne postawy w Islamie. Jednak ponieważ tematyka jest bardzo obszerna to pozwolę sobie ją podzielić na kilka artykułów. Będę chciała osobno omówić religię, osobno dżihad i sytuację kobiet.

Islam dla przeciętnego Europejczyka jest religią zagadkową, a dla niektórych wręcz pełną przemocy i przerażającą. A wiedza o nim w większości przypadków jest czerpana z newsów medialnych i łzawych  powieści biograficznych typu „Tylko razem z córką”, „Księżniczka Sułtana” , „Sprzedane” czy „Kwiat północy”. Oczywiście większość tych opowieści ma wiele wspólnego z prawdą, jednak mimo wszystko są to incydentalne przypadki, a nie odnoszą się do całej społeczności muzułmańskiej.

Poza tym należy pamiętać, że Muzułmanin to nie zawsze Arab i nie każde państwo muzułmańskie jest państwem arabskim.  Jednocześnie Islam jest bardzo złożoną religią, na którą miały wpływ różne kultury i właściwie przyglądając się wyznawcom Islamu można zauważyć radykalne różnice w sposobie kultywowania religii u muzułmanów kaukaskich, arabskich i afrykańskich. Oczywiście w każdej z tych grup istnieją również Sunnici i Szyici, a także mniej znani i przede wszystkim mniej liczni Charydżici, jednak ci głównie ostali się w Omamie, Algierii i Bahrajnie.

Mówiąc tutaj o Islamie arabskim, kaukaskim i afrykańskim mam na myśli głównie tereny wyznawania religii, ponieważ nurty (odłamy Islamu) to właśnie Szyici, Sunnici i Charydżici, które dodatkowo dzielą się na dalsze grupy i podgrupy. Podział odnosi się dokładnie do takiego samego rozłamu w kościele jak schizmy u chrześcijan.  Niestety na te odłamy bardzo duży wpływ mają terytoria na których zamieszkują. Bardzo często te same odłamy, mieszkające w innych częściach globu w  zupełnie inny sposób tłumaczą Koran i mają zupełnie inne obrzędy religijne, a także bardzo odmienne podejście do „spraw przyziemnych” np. dzihad czy traktowanie kobiet.

Jednak zanim przejdziemy do szczegółów chciałabym pokrótce wyjaśnić  dogmaty wiary zarówno Islamu jak i poszczególnych grup wyznaniowych, przynajmniej tych głównych.

Islam to religia, która jest drugą po chrześcijaństwie  religią obecnego świata, pod względem liczby wyznawców. Powstał w oparciu o Judaizm i Chrześcijaństwo i uznaje wszystkie objawienia przekazane przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa. Jednak Muzułmanie wierzą, że objawienia te muszą być uzupełnione i zostały one uzupełnione poprzez objawienie Słowa Bożego Mahometowi.  Słowo Boże Mahometowi przekazywał oczywiście Archanioł Boży Gabriel. I tutaj od razu rodzi się sprzeciw wobec  autorów różnego rodzaju forów internetowych, którzy twierdzą, że  Koran to księga szatana.  Jak widać w Koranie występuje Abraham, Mojżesz, Jezus, archanioł Gabriel i wiele innych biblijnych postaci. (Dokładne cytaty znajdziecie Państwo w następnych moich artykułach). Mało tego – jedną z 3 najważniejszych kobiet w Islamie jest Maria Matka Jezusa. W niektórych państwach muzułmańskich, np. w  Turcji, dnia 15 sierpnia przypada bardzo ważne święto religijne – Zaśnięcia Marii Matki Jesusa. Data tutaj nie jest przypadkowa, oczywiście święto to pokrywa się z naszym Wniebowstąpieniem Najświętszej Marii Panny, jednak ponieważ Muzułmanie nie uznają Jezusa jako Syna Boga, nie mogą uznawać Marii za Matkę Boga. Mimo to nie przeszkadza im to czcić Maryję jako Matkę jednego z ważniejszych Proroków i Matkę Mesjasza, bo w odróżnieniu od Żydów, Muzułmanie uznają Jezusa jako Mesjasza, a Marię jako Jego Matkę, w której łonie został poczęty płód bez udziału mężczyzny, jedynie z woli Boga. Poza tym Jezus (w Koranie Isa Ibin Marjam czyli Jezus Syn Marii) jest drugim, po Mahomecie najważniejszym z proroków .  Oczywiście Koran podobnie jak Biblia czy Tora jest zbiorem „prawd moralnych”, wskazówek do tego jak żyć. Jednak nie należy zapominać o fakcie, że za życia Mahometa nowo powstająca religia miał jeszcze jedno zadanie, tak naprawdę z politycznego punktu widzenia – nadrzędne. A mianowicie: zjednoczenie plemion semickich pod panowaniem Mahometa. I to najprawdopodobniej właśnie ten aspekt i fakt, że nowy prorok bardzo szybko zyskiwał popleczników i wyznawców, jednak nie w Mekkce, w której żył, ale w wśród przyjezdnych z Medyny, przyczynił się do jego ucieczki w 622 r. ery chrześcijańskiej właśnie z Mekki do Medyny. Na jego ucieczkę miała również wpływ śmierć żony Chadidży oraz protektora Abu Taliba. Jednak to utrudnianie życia Mahometowi przez jego przeciwników było głównym impulsem. Zresztą jak pokazała historia – bardzo trafnie obranym w czasie, gdyż był już przygotowywany zamach na Proroka. Przeciwnicy Mahometa nie tylko sprzeciwiali się głoszonym przez niego prawdom religijnym, ale także mieli świadomość szybko rosnącej siły politycznej Mahometa i zagrożenia jakie z niej płynęło. Większość plemion arabskich w tamtych czasach to plemiona koczownicze (w większości Beduini), jednocześnie ówczesna Mekka to kocioł kulturowy różnych wyznań politeistycznych, z których największą grupę stanowili Kurajszyci. Kurajszyci właściwie przyjęli nauki Mahometa, a nawet zgodzili się, że Allah jest Panem Al.-Kaby  (już ówcześnie głównej świątyni Mekki), ale chcieli także czcić swoje orędowniczki (3 bóstwa żeńskie, w ich tłumaczeniu ziemskie córki Allaha). Na to oczywiście nie zgodził się Mahomet. Jednak jak wiemy z historii ucieczka Mahometa z Mekki do bardziej przychylnej Medyny powidła się, a  następnie rozpoczął on nie tylko tworzenie nowej religii, ale także podój ówczesnego Półwyspu Arabskiego.

Po śmierci Mahometa na czele Muzułmanów stanął jego teść Abu Bakr, w wyniku starej beduińskiej tradycji, w której przywódcę się wybiera. Abu Bakr powołał stanowisko Kalifa. Jednak takiego stanu rzeczy nie zaakceptowali wszyscy ówcześni Muzułmanie. Niektórzy z nich uważali, że przywódcą powinien zostać kuzyn i zięć Mahometa – Ali ibin Abi Talib, a kalifami powinny zostawać osoby spokrewnione z Prorokiem. I w wyniku tych różnic zdań doszło do pierwszego rozłamu wśród Muzułmanów, z którego w późniejszych czasach powstali Sunnici (zwolenników Abu Bakra; uznają wszystkich kalifów) i Szyici (zwolenników Alego, którzy uznają kalifów od 4 kalifa, którym został Ali). Oczywiście to telegraficzny skrót, ale zależy mi, aby Państwu przybliżyć trochę historię Islamu. Później w ramach dalszych pretensji politycznych z ugrupowania Alego oddzielili się Charydżyci jako zwolennicy Muawiji (założyciela dynastii Umajadów, zarządcy Syrii). Charydżyci uważali, że władza kalifa pochodzi od Boga i nie może być przedmiotem pertraktacji i ziemskich ustaleń.

Dla wszystkich odłamów Koran jest Świętą Księgą jednak okazuje się, że nie wszystkie odłamy opierają się tylko i wyłącznie na Koranie.

Najbardziej radykalnym i na całe szczęście najmniejszym odłamem dzisiejszego Islamu są Charydżyci. Charydżyci od początku głosili, że popełnienie ciężkiego grzechu wyklucza daną osobę ze społeczności wiernych, za niektóre grzechy przewidywali karę śmierci, zakazywali zabaw i wystawnego życia. Początkowo zajmowali część terenów dzisiejszej  Tunezji i przyczynili się głównie do islamizacji ludów Czarnej Afryki. Jednak bardzo szybko zaczęli być zwalczani przez kalifat, jako nurt zbyt radykalny  i zostali rozproszeni. Dziś w niewielkiej ilości zajmują tereny Północnej Afryki.

Nieco inaczej wygląda sprawa z Szyitami i Sunnitami. Te 2 odłamy na pierwszy rzut oka się nie różnią. Niestety jest to tylko pierwszy rzut oka. Szyici to grupa, która wyznaje, że przywódcą politycznym i religijnym Muzułmanów powinna być osoba wywodząca się z linii Proroka. Wierzą, że Mahomet umierając przekazał swoją „moc duchową” 12 imamom, dlatego imamowie są nieomylni i czyści.  Szyici mają jedną szkołę prawną – szkołę dżafarcycką. Szkoła dżafarcycka prawo opiera na Koranie i Chabarach (tzw. przekazach 12 imamów). Uznają hadisy, ale tylko hadisy mocne (spisane przez krewnych Proroka).  Częściej niż Sunnici uznają prawo Szarijatu w czystej formie. Wyznają 6 filar Islamu, którym jest wiara w imama. Szyici obecnie głównie mieszkają w Iranie, ale także na terytoriach dawnej Persji, w Bahrajnie, Azerbejdżanie i Iraku. W mniejszości można ich spotkać także na terytorium Jemenu, Kuwejtu, Libanu. Mały ich odsetek zamieszkuje także Polskę. Jednak Szyici od początku byli prześladowani przez bardziej liczebnych Sunnitów. Szyici w Polsce, jako ruch bardzo radykalny, nie mają swoich meczetów. Polskie meczety to meczety sunnickie.

Sunnici wydają się najmniej ortodoksyjną grupą. Swoje prawa opierają na Koranie i Sunnie (opowieściach z życia Mahometa), ale również  na decyzjach gminy muzułmańskiej. Jednak są grupą bardzo zróżnicowaną i różnie radykalną, ponieważ istnieją aż 4 sunnickie szkoły koraniczne:

-        Szkoła hanaficka –  powstała w VIII w. Jest to najbardziej liberalna szkoła pod względem filozoficznym i religijnym. Prawo opiera się na Sunnie i Koranie oraz interpretacji prawników. Obecnie około 40% wszystkich Muzułmanów to właśnie liberalni Hanafici, a polscy Muzułmanie to Hanafici prawie w 100%. Wyznawcy tej szkoły występują głównie w Turcji, na Bałkanach, częściowo w Afganistanie i Pakistanie. Nie występują w Afryce Północnej.

-        Szkoła malikicka  – również powstała w VIII w. Jej wyznawcy opierają się tylko i wyłącznie na słowie pisanym czyli na Koranie i hadisach, ale kierują się również interesem ummy muzułmańskiej czyli wspólnoty islamskiej oraz jako jedyni, zwyczajami i tradycjami mieszkańców Medyny z pierwszych lat Islamu.  Wyznawców tej szkoły spotkamy dzisiaj głównie w Afryce Północnej i górnym Egipcie.

-        Szkoła szafi’icka – powstała w IX w. Wyznawcy opierają swoje poglądy na Koranie i Sunnie, oraz na analogii i zgodzie prawników. Jednak nie biorą pod uwagę poglądów autorytetów religijnych. Wyznawców tej szkoły jest stosunkowo niewiele, stanowią ok. 15 % wszystkich Muzułmanów, zamieszkują Dolny Egipt, Afrykę Wschodnią i Azję Południowo-Wschodnią.

-        Szkołą hanabalicka – również powstała w IX w. I w tym przypadku, jak u wszystkich Sunnitów, wykładnią prawa jest Koran i hadisy, ale szkoła jest bardzo konserwatywna. Większość jej wyznawców zamieszkuje tzw. „typowe kraje arabskie” jak Arabia Saudyjska, Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie i stanowi zaledwie ok. 5% ortodoksyjnych Muzułmanów. Jednak powstające współczesne formy tej szkoły, z europejskiego punktu widzenia, nie idą z duchem czasu. Szkoła jako bardzo konserwatywna, swój radykalizm zaszczepiła również w późniejszych formach – szkole salafickiej i wahhabickiej i to właśnie z tych dwóch nurtów  w większości wywodzi się współczesny fundamentalizm. Obie szkoły nawołują do „powrotu do korzeni” i praktykowania religii w jej pierwotnej formie.

Jak widać „świat Islamu’ to bardzo zróżnicowana struktura. Kościół Islamski jest instytucją nie scentralizowaną, nie ma jednej głowy kościoła jak u Chrześcijan. Właściwie pierwsze różnice w interpretacji Koranu i tworzeniu prawa zaczynają się już na etapie poszczególnych szkół koranicznych, a tak naprawdę kończą – na zdaniu poszczególnych Imamów. To tak naprawdę sprzyja wypaczaniu religii i nadinterpretacjom Koranu, a jeżeli połączymy to jeszcze z normalnymi ludzkimi przywarami jak chęć władzy czy chęć zdobycia bogactwa i dodamy do tego biedę i brak wykształcenia, to tworzy nam się mieszanka bardzo wybuchowa. Niestety – dzisiejszy Islam. Dodatkowo, szczególnie w Afryce i Ameryce Południowej do interpretacji Koranu i tworzenia prawa dodaje się wcześniejsze zwyczaje i tradycje pogańskie kultywowane na tych terenach (możliwość taką dają poszczególne szkoły koraniczne, które opierają się na interpretacji prawników). W ten sposób powstaje tak zwane prawo zwyczajowe, które już niestety ma niewiele z Islamem, ale Islam jest jego domieszką. Przykładem prawa zwyczajowego jest obrzezanie kobiet w krajach afrykańskich.

To oczywiście bardzo uproszczony obraz  współczesnego Islamu. Znawcy tematu na pewno zarzucą mi liczne niedopowiedzenia, jednak temat jest bardzo obszerny, a to tylko jego wprowadzenie. Wszystkich, którzy są zainteresowani tematyką i chcą zbadać zagadnienie szczegółowo odsyłam przede wszystkim do licznych pozycji profesora Janusza Antoniego Daneckiego, ja zaś w następnych częściach poruszę problem Dzihadu i traktowania kobiet w Islamie.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php