Wielokulturowość bez Żydów

Jakiś czas temu pisałam o turystycznych folderach, w których informacje dotyczące przeszłości różnych miejscowości pozbawione są jakiejkolwiek wzmianki o społecznościach żydowskich przez nie zamieszkiwanych. Ani słowa o żydowskich szkołach, synagogach, warsztatach, choć przez setki lat współtworzyły pejzaż miast i miasteczek. Cisza wokół nagłego, zwykle w początkach wojny, zniknięcia żydowskich sąsiadów. Co ostatecznie, niestety, wydaje się jakoś logiczne – nie było ich, to i nie miał kto zniknąć.
Idąc znanym tropem, zajrzałam na oficjalne strony internetowe miast, o których wiedziałam, że przed II wojną zamieszkiwane były przez Żydów. Dwa miasta, odległe dość od siebie, dwie różne żydowskie przeszłości, wspólna milcząca teraźniejszość.
Pierwsze miasto to Nysa, na Opolszczyźnie, przed wojną znajdujące się poza granicami Polski. Żydzi prawdopodobnie żyli tam od XIV wieku, a początek końca ich historii w tym mieście to Noc Kryształowa w 1938 roku. Tymczasem na stronie miasta o Żydach nie znajdziemy ani słowa, a tragiczne wydarzenia Nocy Kryształowej nie istnieją, bo według strony między końcem XVIII wieku a 1945 rokiem nic godnego odnotowania się nie wydarzyło. Dość kuriozalna na stronie miasta jest informacja o wybitnych nysanach, z których jednym był Konrad Emil Bloch, noblista z 1964 roku. Dowiadujemy się, że „w 1936 r. z uwagi na pochodzenie, opuścił Niemcy i wyjechał do USA”. Jakież to mogło być pochodzenie zmuszające do emigracji? Domyślamy się, że żydowskie, ale czy domyślą się wszyscy? Dlaczego tak prostej informacji nie można przekazać wprost?
Kilkaset kilometrów na wschód znajduję Pajęczno, z długą historią żydowskiego współtworzenia miasta, sporym odsetkiem ludności żydowskiej w różnych okresach przed 1939 rokiem i tragicznym wojennym rozdziałem. A na stronie miasta o tym wszystkim taka oto notka: „Podczas drugiej wojny światowej Pajęczno znaczniejszych zniszczeń nie doznało. Ucierpiała natomiast ludność cywilna, zwłaszcza pochodzenia żydowskiego”. Ucierpiała ludność cywilna– to znaczy że: zabrano komuś dobytek? Zniszczono dom? A może kogoś zraniono? A może zabito? Znowu pozostaje się domyślać, a tymczasem „według spisu ludności, przeprowadzonego przez Niemców, w drugiej połowie grudnia 1939 roku na terenie gminy pajęczańskiej zamieszkiwało 1042 Żydów, (…) władze niemieckie wprowadziły znaki rozpoznawcze dla ludności żydowskiego pochodzenia (gwiazdy Dawida i opaski), pozbawiono ich stanowisk, miejsc pracy, skonfiskowano posiadane przez nich warsztaty, sklepy oraz inne dobra. W listopadzie 1940 roku zostało utworzone getto (…), w którym izolowano około 1000 Żydów miejscowych oraz z okolicznych miejscowości (…). Stąd wywożono ich do obozów zagłady – najczęściej w Chełmie i Treblince. Starszych gminy wyznaniowej w Pajęcznie wraz z rabinem zastrzelono na cmentarzu kościelnym. Za opuszczenie getta groziła kara śmierci, mimo to ludzie wychodzili w poszukiwaniu żywności, co niektórzy przypłacili życiem. W latach 1941-1943 przez pajęczańskie getto przeszło około 3000 Żydów. Podczas likwidacji getta część przetrzymywanych przetransportowano do getta w Wieluniu, a część – do getta w Łodzi (…). Prawdziwą katastrofą dla ludności żydowskiej była likwidacja getta, stąd ich droga prowadziła do obozów zagłady. Tylko kilku z pajęczańskich Żydów zdołało przetrwać do końca wojny, żyjąc w obozach zagłady lub w ukryciu. (Niezależny Portal Powiatu Pajęczańskiego (http://www.e-pajeczno.pl/portal/sladami-pajeczanskich-zydow-wycieczka-po-pajecznie).
To tylko dwa miasta, ale jestem pewna, że jest ich więcej. Piszę o tym m.in. po to, aby zachęcić osoby pracujące z młodzieżą do działania, na przykład w postaci przeprowadzenia projektu uczniowskiego. Mógłby on polegać na tropieniu „białych plam” w oficjalnie podawanych informacjach o naszych miejscowościach, a następnie organizowaniu akcji informacyjnych, mobilizowaniu lokalnej społeczności, a wreszcie apelowaniu do władz, tak aby niegdysiejszym sąsiadom przywrócić należne im miejsce w zbiorowej świadomości.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php