Szkoła jako przestrzeń edukacyjna i społeczna

Przestrzeń szkolna jest miejscem zdarzeń edukacyjnych i społecznych, a jednocześnie przestrzenią „narzuconą” uczniom i uczennicom, „w której nie można dorosnąć, bo cała nasycona jest niedorosłością. Wszystko w niej musi być dydaktyczne albo (dla uczniów najmłodszych) zabawne czy „przyjemne”. Gazetki ścienne muszą być kolorowe (chociaż na co dzień uczniowie nie widują gazetek ściennych), klasy urządzone „na wesoło” (chociaż najczęściej są  koszmarnym kiczem). Aleksander Nalaskowski w swojej książce Przestrzenie i miejsca w szkole  podkreśla, że szkoła łączy w sobie elementy trzech przestrzeni publicznej, prywatnej i intymnej [Nalaskowski Aleksander, Przestrzenie i miejsca w szkole, Kraków 2002, s. 74, ).  

W przestrzeni publicznej nikt do końca nie jest i nie chce być sobą. Wymaga ona określonych form zachowania, ubioru, języka. Najmniej liczy się tu samopoczucie ucznia i jego funkcjonowanie. Twarda podłoga, biurko na środku, tablica, godło państwowe, symbol religijny, portrety przywódców, rośliny w doniczkach. Klasa szkolna jest teatrem, ale odwróconym. Postać ze sceny (nauczyciel) nie stara się przypodobać widzowi. To teatr, w którym uczniowie spełniają rolę widzów, są rozliczani ze strony aktorów. Widz (uczeń) bywa wyrzucany z teatru/klasy ("wyjdź za drzwi!"), ma siedzieć cicho i najlepiej, gdyby o nic nie pytał. Tradycyjny układ ławek jedna za drugą oraz biurka na środku sali nie zachęcają do współpracy i nawiązywania relacji, ale raczej do konfrontacji.

Przestrzeń prywatna jest jedynym miejscem, w którym się uczymy. Uczymy się bowiem tylko wówczas, gdy zaangażujemy swoją motywację. Budowanie motywacji do nauki uczniów jest przesuwaniem zadań szkoły z przestrzeni publicznej do przestrzeni prywatnej. Deformalizacja przestrzeni publicznej jest warunkiem skuteczności dydaktycznej nauczyciela. Przestrzeń prywatną tworzą osobiste relacje pomiędzy nauczycielami a uczniami.

Relacja  - to słowo jest najważniejszym aksjomatem pedagogiki Jespera Juula [Jesper Juul, Kryzys szkoły. Co możemy zrobić dla uczniów, nauczycielii rodziców”, Podkowa Leśna 2014]. Widzimy tutaj wyraźny zwrot ku personalizmowi, zarówno w aspekcie filozoficznym, jak i wychowawczym – pedagogicznym oraz dostrzegamy echa pedagogiki Marii Montessorii, która uważała, że we wszystkich działaniach pedagogicznych najważniejsze jest dziecko, doświadczające przez cały czas podmiotowości i współpodmiotowości. Polski pedagog, Bogusław Śliwierski wyraźnie podkreśla, że personalizm w naukach o wychowaniu afirmuje każdy podmiot jako osobę, która jest zaangażowana w proces socjalizacji, kształcenia i wychowania. Według niego we współczesnej szkole trzeba pozwolić nauczycielom podążać za potrzebami uczniów, bez trzymania się niewolniczo podstawy programowej. Przede wszystkim jednak kształcić nauczycieli na specjalistów w budowaniu relacji. Potrzeba do tego dodatkowych studiów, które w swoim programie będą uwzględniały m.in. trening interpersonalny oraz tutoring dla każdego studenta, który zamierza być nauczycielem.

Ostatni typ – przestrzeń intymna jest najbardziej mobilna spośród wszystkich typów przestrzeni i najwięcej poddawana opresji. Od samego początku, gdy tylko zaczęliśmy tworzyć naszą klasę, wiedzieliśmy, że uczeń musi w niej mieć kawałek własnej i niepowtarzalnej intymnie przestrzeni np.  w formie szafki, osobnej dla każdego ucznia.

Przestrzenią społeczną zajmował się Tadeusz Gołaszewski, który wyodrębnił trzy rodzaje przestrzeni: indywidualną (ze względu na sytuację jednostki w zbiorowości), instytucji oraz międzyludzką (działania społeczne) [T. Gołaszewski, Szkoła jako system społeczny, Warszawa 1978). Zmieniająca się w szybkim tempie rzeczywistość wymaga od nas poszukiwania nowych rozwiązań we wszystkich niemal dziedzinach życia. Również poszukiwanie dróg nowej edukacji szkolnej stało się potrzebą społeczną, a zarazem wyzwaniem dla współczesnych nauk społecznych,  w tym różnych pedagogik. Poszukiwanie modelu nowoczesnej instytucji edukacyjnej wiąże się z pytaniami, w jakim kierunku powinny zmieniać się szkoły, aby spełniać potrzeby nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego, aktywnego i zaangażowanego, dla którego współpraca, współdecydowanie i współodpowiedzialność staną się priorytetami i nadrzędnym paradygmatem edukacyjnym. Mówiąc o różnych teoriach pedagogicznych, które rozwój dziecka uznają za priorytetowy cel edukacyjny, dostrzegamy wyraźny zwrot ku pedagogice humanistycznej, dla której najważniejsze w procesie wychowania, nauczania i uczenia się są wolność oraz metoda aktywizacji twórczej młodego człowieka  oparta na doświadczeniach, które zdobywamy przez całe życie. Dowiedziono, że „wzór osobowy jednostki kształtuje się bowiem nie tylko w toku pracy zawodowej, lecz także w czasie wolnym, w toku działalności dobrowolnej (Czechowski M, Nowocień J., Alternatywne inicjatywy rekreacyjne szansą na samorealizację młodzieży ,[w:] Edukacja alternatywna. Nowe modele badań i reformy , J. Piekarski, B. Śliwierski, Kraków 2000, s. 494.)

Chociaż w ostatnim czasie powołano do życie wiele szkół alternatywnych, opracowano wiele innowacji pedagogicznych, nadal jednak wiele szkól funkcjonuje w modelu tradycyjnym z drobnymi okazjonalnymi retuszami. Nie kształtują kompetencji społecznych młodych ludzi, nie wdrażają ich do kreatywności oraz  krytycznego myślenia. Niestety bardzo często produkują ludzi jednowymiarowych, pasywnych, nastawionych na odbiór, a nie działanie i własne sprawstwo, innowacyjność i odpowiedzialność za własne działanie.  Szkoła nadal jest „hermetycznie zamknięta, realizuje się w niej z góry ustalony program i nauczane treści, oderwane od życia i najbliższego środowiska dzieci. Dotychczasowa edukacja opiera się na encyklopedycznym i werbalnym przekazaniu wiedzy. A przecież badania naukowe, m.in. J. Kozieleckiego wykazały, że wiedza w ten sposób przyswajana jest wiedzą ulotną, nieprzydatną w praktyce i życiu dorosłego człowieka” (Włoch Stanisława, Edukacja „przez życie” i „do życia” podstawą rozwoju współczesnego człowieka ,[w:] Edukacja alternatywna. Nowe modele badań i reformy . J. Piekarski, B. Śliwierski, Kraków 2000, s. 523).

Jakub Niewiński

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php