Jak (nie) opisywać obraz(u)

Sprawdzanie opisów obrazów to dla polonisty zazwyczaj nużąca czynność. Opowiadania twórcze są o wiele ciekawsze. A opisy… Nudno czytać dwadzieścia razy to samo: że u góry to, na pierwszym planie tamto, a tło takie.
Tym razem było inaczej. Przede mną opisy obrazu Hansa Memlinga Sąd Ostateczny. Omawiam to dzieło z każdą trzecią klasą gimnazjum i sądziłam, że nic mnie nie może zaskoczyć. Jednak zaskoczyło. Najpierw dowiedziałem się, że Memling stworzył kryptyk:
Na tym kryptyku widać kilka symboli.
Później zaczęłam się zastanawiać, czy na pewno wszyscy patrzyliśmy na ten sam obraz:
Niektórzy grzeszni stoją na rękach, śmieją się, rozkładają się na ziemi, czekając na potępienie.
Chyba jednak mówimy o tym samym, choć niektórzy w niecodzienny sposób:
Obraz przedstawia Archanioła Michała, przy którym stoją ludzie w kolejce do raju lub piekła. Przez diamentowe schody niegrzeszni, a grzeszni przez górę.
Zadanie polegało nie tylko na opisaniu wyglądu dzieła, ale także na wyjaśnieniu obecnych na nim symboli. Niedobrze jednak, jeśli prezentacja znaczeń symbolicznych zastępuje opis, zamiast być do niego dodatkiem. Tak jest w tym przypadku:
Prawe skrzydło przedstawia piekło. Wszyscy ludzie są w rozpaczy, ponieważ wiedzą, że trafią do piekła i już nigdy nie zobaczą światła. Każdy z demonów przypomina jakieś zwierzę symbolizujące grzech. Jeden z nich przedstawia pawia – jest to grzech dumy. Motyl oznacza niestałość w wierze, niedźwiedź obżarstwo, lew gniew, małpa plotkarstwo i nieczystość, a nietoperz czarną magię i wampiryzm.
Jak zwykle przy takich okazjach muszę odnieść się też do języka:
Waga pokazuje, kto jest grzeszny, a kto zbawienny.
Dwa podobne do siebie słowa zbawienny i zbawiony mają różne znaczenia. Zbawienny przynosi zbawienie, a zbawiony to taki, którego ktoś zbawił, uratował od czegoś złego. Można to sprawdzić w słowniku języka polskiego. Warto do niego zaglądać – ma zbawienne działanie.

(Wszystkie cytaty pochodzą z prac uczniów).

Słynne dzieło H. Memlinga (Muzeum Narodowe w Gdańsku). Kliknij, aby zobaczyć.

Słynne dzieło H. Memlinga (Muzeum Narodowe w Gdańsku). Kliknij, aby zobaczyć.