Jak uczyć solidarności na lekcjach etyki? – cz. 1

Propozycje zajęć warsztatowych.  W ostatnich miesiącach, kiedy wydarzenia na Majdanie i kryzys ukraiński nie schodzą z pierwszych stron gazet i czołówek wiadomości telewizyjnych, w naturalny sposób temat solidarności pojawia się także na prowadzonych przeze mnie zajęciach. Uczę zarówno młodzież gimnazjalną, jak i dorosłych, i szybko zauważyłam różnicę w postawie jednych i drugich wobec wydarzeń na Wschodzie. Nie mam tu na myśli konkretnych poglądów – zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych zdarzają się osoby obojętne, bardzo przejęte i zaangażowane, o sprecyzowanej politycznej postawie. Rozbieżność, którą zauważyłam, dotyczy faktu, że dorośli po kilkunastominutowej wymianie zdań na ogół nie zmieniają swojego podejścia do tematu – jeśli byli obojętni, raczej tacy pozostaną (to samo odnosi się do rusofobii, rusofilii, postawy konfrontacyjnej czy pacyfistycznej). Tymczasem młodzież w toku rozmów i ćwiczeń warsztatowych kształtuje swoją postawę – na ogół zmieniając ją w kierunku większego zainteresowania sprawami sąsiadów i solidarności z ich sprawą.

 

2014-04-14-819

Tyle tytułem wstępu. W przeciwieństwie do innych pedagogów, nauczycielki etyki dysponują niewielką liczbą gotowych planów lekcji i propozycji ćwiczeń, więc zamiast skupiać się na teorii, podzielę się kilkoma ćwiczeniami, które przy różnych okazjach wykonywałam z moimi uczniami. Mogą one posłużyć za bazę do prowadzenia warsztatów z etyki, kształtujących postawę solidarności – między narodami, pokoleniami, klasami społecznymi, czy w końcu – rozumianą ogólnie solidarność międzyludzką.

 

I. Prasówka

Najprostszym i najbardziej oczywistym ćwiczeniem, które pomaga budować postawę zainteresowania otaczającym światem, empatii i solidarności, jest stara dobra prasówka. Raz na jakiś czas warto zacząć lekcję od spytania uczniów o ostatnie wydarzenia na świecie i o podzielenie się refleksjami na ich temat. Czemu ten temat jest obecny w mediach? Czy jest dla nas ważny? Czy może mieć jakiś wpływ na nasze życie? Jaki?

Regularnie powtarzane „prasówki” wyrabiają nawyk interesowania się światem, dowartościowują uczniów jako osoby mogące mieć na tematy polityczne własne zdanie i zachęcają do dostrzegania zależności między ich życiem, a życiem innych ludzi.

Co jednak, jeśli uczniowie (podobnie jak wiele dorosłych osób) nie uważają, by wydarzenia polityczne miały jakikolwiek związek z ich życiem? Co, jeśli uważają, że warto interesować się przede wszystkim swoimi sprawami i własnym interesem? W odpowiedzi na takie postawy warto wykonać ćwiczenia: „Kręgi solidarności” i „Więzi ze światem”.

 

II. Kręgi solidarności

Zaczynamy od zapytania dzieci, do jakich rozmaitych grup należą. Wypisujemy podane przez uczniów propozycje na tablicy w formie kręgów, które mogą się na siebie nakładać, zawierać w sobie nawzajem lub być całkiem osobne (np. rodzina przecina się z mieszkańcami tej samej miejscowości, przyjaciele przecinają się z grupą kolegów z klasy, koledzy z klubu sportowego przecinają się z mieszkańcami miasta itd.)

Pytamy, czy uczennice czują się z  członkami tej grupy solidarne (przy wprowadzaniu pojęcia można użyć ćwiczenia „Ubuntu znaczy solidarność” – omówię je w 2 części tych porad). Jeśli tak, to dlaczego? Ze względu na jaką cechę? Podane odpowiedzi możemy dopisywać wewnątrz kręgów.  Propozycje: wspólne pochodzenie (rodzina, naród), miejsce zamieszkania (mieszkańcy dzielnicy, miasta), wspólnie spędzony czas (przyjaciele, klasa, rodzina), wspólne interesy/cele (klasa, mieszkańcy dzielnicy, miasta). Jeśli wcześniej robiliśmy lekcję o historii pojęcia solidarność, można zapytać: na czym polegała solidarność osób protestujących w Stoczni Gdańskiej? Co ich łączyło? Jaki był ich wspólny cel?

Kolejne pytanie: czy możemy czuć się solidarni z osobami, których nie znamy, które żyją pod inną szerokością geograficzną i są od nas pod wieloma względami odmienne? Czujemy się solidarni z mieszkańcami innych rejonów świata, szczególnie tych dotkniętych głodem, wojną, klęskami żywiołowymi? Jeśli tak, to ze względu na co? Przecież nie ze względu na pochodzenie, wspólnie spędzony czas czy interesy. Może łączą nas jakieś wspólne cechy? Czy możemy uznać, że łączącą nas cechą, która skłania do solidarności, jest człowieczeństwo?

Jeśli uczniowie dojdą do takiej odpowiedzi lub się z nią zgodzą, wszystkie grupy narysowane na tablicy można na koniec objąć jednym kręgiem międzyludzkiej solidarności.

Co jeśli jednak uczniowie uważają, że nie mamy obowiązku czuć się odpowiedzialni, udzielać pomocy, troszczyć się o los osób od nas odległych, które miały pecha urodzić się w gorszych niż my warunkach? W takim wypadku warto wykonać ćwiczenie III (poniżej) i IV (które poznacie w kolejnym odcinku tych porad).

 

III. Więzi ze światem

Czy rzeczywiście możemy myśleć o sobie jako „samotnej wyspie”? Czy „odległe” kraje rzeczywiście są tak odległe?

W tym ćwiczeniu warto posłużyć się mapą i samoprzylepnymi karteczkami. Wpierw pytamy o miejsca, które są obecne w naszym życiu, z którymi czujemy się związani, za jakie czujemy się odpowiedzialni. Karteczka zapewne wyląduje na terenie Polski i być może gdzieś jeszcze na świecie. Następnie prosimy uczniów, żeby zastanowili się skąd pochodzą przedmioty, których dziś używali lub będą używać i przykleili kartki w tych miejscach. Np. telefon wykonany w Chinach (którego części mogły pochodzić z Afryki), pomidory z Włoch, ziemniaki z Izraela, bluzka uszyta w Wietnamie, spodnie w Turcji, buty amerykańskiej firmy… W przypadku niektórych przedmiotów pochodzenie możemy sprawdzić na metce, inne możemy odszukać w internecie, np. gdzie wydobywa się srebro, z którego jest wisiorek?

Okazuje się, że naszych więzi ze światem jest bardzo wiele. Czy kupując ubrania produkowane przez polską firmę w Bangladeszu nie jesteśmy częściowo odpowiedzialni za warunki pracy ich wytwórców? Czy możemy w jakiś sposób wpłynąć na ich los? Warto podać przykład uwieńczonych sukcesem oddolnych akcji społecznych np. akcję Clean Clothes Polska zachęcającą polską firmę odzieżową do polepszenia warunków pracy pracowników: https://www.kampaniespoleczne.pl/csrcrm,4277,reserved_zareagowalo_na_postulaty_swoich_klientow.

 

Marta Natalia Wróblewska – nauczycielka etyki, tłumaczka

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php