Jak uczyć solidarności na lekcjach etyki? – cz. 2

Propozycji zajęć warsztatowych z uczniami – część 2.

IV. Ubuntu znaczy solidarność

Wprowadzając pojęcie solidarności, warto nawiązać zarówno do historycznej roli polskiego ruchu Solidarność, jak i do faktu, że koncepcja międzyludzkiej solidarności pojawia się w systemach religijnych i filozoficznych na całym świecie. Podobnie jak przy przedstawianiu wielu pojęć, można zacząć od  „mapy myśli” – na tablicy piszemy hasło, a uczniowie i uczennice podają swoje skojarzenia. Później możemy wspólnie spróbować napisać definicję tego pojęcia. Można skonfrontować ją z definicją słownikową:

1. «poczucie wspólnoty i współodpowiedzialności wynikające ze zgodności poglądów oraz dążeń»

2. «odpowiedzialność zbiorowa i indywidualna określonej grupy osób za całość wspólnego zobowiązania» (sjp.pwn.pl)

A teraz czas na pogadankę historyczną o ruchu Solidarność. Można ją otworzyć włączeniem piosenki Marka Grechuty ze zdjęciami przedstawiającymi strajk w Stoczni Gdańskiej: http://www.youtube.com/watch?v=4xRsMHfcN2A.

Oprócz przedstawienia wydarzeń historycznych warto porozmawiać z uczniami o tym, jakimi sprawami mogą zajmować się związki zawodowe dziś: np. walka o godne wynagrodzenia, dobre warunki pracy etc. Dziś dużym problemem jest zatrudnianie na tzw. „umowy śmieciowe”   – ci pracownicy nie mają prawa wstępowania do związków zawodowych. Jak więc mogą (solidarnie) walczyć o swoje prawa? – burza mózgów.

Pod koniec zajęć warto przedstawić inne koncepcje związane z międzyludzką solidarnością: afrykańskie pojęcie „ubuntu” (tutaj możemy wyświetlić film, w którym jego znaczenie objaśnia Nelson Mandela: http://www.youtube.com/watch?v=i1k0LL7hO0k). Przy okazji można przedstawić sylwetkę afrykańskiego działacza humanitarnego. „Ubuntu” dosłownie znaczy: „jestem, bo ty jesteś”. Jak się ma ta definicja do wypracowanej przez nas definicji solidarności?

Czy pod koniec zajęć chcielibyśmy zmodyfikować zredagowaną na początku zajęć definicję?

 

V. Za zasłoną niewiedzy

Oczywiście przy wykonaniu powyższego ćwiczenia może pojawić się prowokacyjna opinia: „to ich pech, że urodzili się tam, a nie w Polsce, ja mogę się tylko cieszyć”. Czy jednak chcemy świata, w którym nie ma miejsca na solidarność, wzajemną pomoc i poczucie odpowiedzialności za byt innych ludzi – nie tylko tych najbliższych?

Zapiszmy na tablicy alternatywę: 1. Świat, w którym obowiązuje zasada minimalnego godnego wynagrodzenia dla każdego człowieka 2. Świat, w którym zasada minimalnego godnego wynagrodzenia dla każdego człowieka nie obowiązuje. W którym z nich żyjemy? Oczywiście w tym drugim – można podać fakty dotyczące aktualnego poziomu ubóstwa na świecie (http://www.globalissues.org/article/26/poverty-facts-and-stats). My mamy to szczęście, że żyjemy w tej bogatszej części świata, więc gdyby sytuacja miała się zmienić, musielibyśmy się naszym bogactwem podzielić. Czy jednak chcielibyśmy? Z naszego punktu widzenia to mogłaby być strata…

Na wyjście poza takie wąskie widzenie sytuacji pozwala eksperyment myślowy opisany przez amerykańskiego filozofa Johna Rawlsa. Na wstępie wyobrażamy sobie, że zapada zasłona niewiedzy. To oznacza, że zapominamy wszystko, co wiemy o świecie, a przede wszystkim o sobie: jakiej jesteśmy płci, gdzie żyjemy, jakie mamy wykształcenie itd. Z tej pozycji niewiedzy debatujemy o tym, jaki powinien być kształt świata. Czy wybieramy opcję 1 czy 2? Pamiętajmy, że tym razem, po podniesieniu zasłony, może się okazać, że to my pracujemy w fabryce w Bangladeszu lub żyjemy w Afryce za 2 dolary dziennie…

To ćwiczenie można stosować przy różnych rozterkach moralnych, np. przy rozważaniach o prawie do aborcji, o karze śmierci, równouprawnieniu etc.

 

VI. Nasze słowniki finalne

To ćwiczenie oparte jest na interpretacji fragmentów tekstu innego amerykańskiego filozofa Richarda Rorty’ego. Pokazuje, jak pojęcie solidarności łączy się z pojęciami takimi jak różnorodność i liberalizm. Ze względu na trudność tekstu w jego interpretacji przydatna będzie pomoc nauczyciela. Na analizę i dyskusję warto zarezerwować dwie godziny lekcyjne.

 

Marta Natalia Wróblewska, nauczycielka etyki, tłumaczka

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php