Rząd Tadeusza Mazowieckiego – scenariusz zajęć

Na rozdrożu – Polska w 1989 r.

Scenariusz zajęć edukacyjnych

Autor: Jacek Konik

Grupa docelowa: szkoły ponadgimnazjalnePrzedmiot: historia, historia i społeczeństwo

Czas trwania zajęć: 90 minut

Jeżeli prowadzący zajęcia uzna, że grupa jest bardzo zainteresowana tematem i odpowiednio dojrzała, może zdecydować się na przeznaczenie dodatkowego czasu na realizację zajęć, ale nie dłużej niż 45 minut.

 

Realizowane punkty podstawy programowej:

HISTORIA – zakres podstawowy:

12.   Rozkład systemu komunistycznego w Polsce – polska droga do suwerenności. Uczeń:

4)  opisuje najważniejsze postanowienia „Okrągłego Stołu”;

5)   charakteryzuje przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze i kulturowe po 1989 r.;

 

HISTORIA – zakres rozszerzony:

16.  Polska w latach 1980–1989. Uczeń:

3)  opisuje przyczyny i skutki obrad „Okrągłego Stołu”;

17.  Narodziny III Rzeczypospolitej. Uczeń:

1)   wyjaśnia  międzynarodowe  i  wewnętrzne  uwarunkowania  procesu  odbudowy demokratycznego państwa po 1989 r.;

2)  charakteryzuje proces reformowania gospodarki polskiej;

 

HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO:

9. Ojczysty Panteon i ojczyste spory. Uczeń:

E.9.1.   charakteryzuje spory o kształt Polski w XX w., uwzględniając cezury 1918 r., 1944–1945, 1989 r., oraz prezentuje sylwetki czołowych uczestników tych wydarzeń;

 

 

Cele

  • Uczeń wie, dlaczego w końcu lat osiemdziesiątych XX wieku rządzona przez komunistów Polska znalazła się w kryzysie .
  • Uczeń potrafi wskazać i opisać wydarzenia, które miały kluczowe znaczenie dla przemian 1989 r.
  • Uczeń rozumie cel i znaczenie dokonanej w Polsce przebudowy ustroju.

 

Proponowane formy pracy:

Wykład lub rozmowa nauczająca (do wyboru przez prowadzącego), praca w grupach, debata podsumowująca (po zakończeniu zajęć – do decyzji prowadzącego).

Pojęcia:

komunizm, realny socjalizm,  PZPR,  demokracja, Okrągły Stół, gruba linia, plan Balcerowicza, wybory 4 czerwca , przebudowa ustroju.

 

Przebieg zajęć:

1.Wprowadzenie historyczne

Ta część zajęć powinna być realizowana w formie wykładu lub rozmowy nauczającej. Jej głównym celem jest zapoznanie uczniów z podstawowymi informacjami historycznymi dotyczącymi omawianego okresu (koniecznie trzeba wspomnieć o międzynarodowych uwarunkowaniach tamtego okresu oraz o sukcesie polskiego Okrągłego Stołu). Przed wykładem poproś uczniów, aby samodzielnie robili jak najdokładniejsze notatki w trakcie części wprowadzającej, gdyż będą potrzebne w dalszej części zajęć.

Jako bazę źródłową do sprawnego przygotowania wprowadzenia polecam:

 

2. Ćwiczenie 1

Podziel uczniów na grupy (o ile to możliwe, grupy nie powinny być większe niż 6 osób). Następnie każdej z grup rozdaj do analizy dwa teksty:

- fragmenty statutu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

- PRL – przed przełomem

Zadaniem grup jest przeanalizowanie obu tekstów i porównanie ich ze sobą. W pierwszym etapie ćwiczenia grupy mają wskazać dwie, ich zdaniem najbardziej charakterystyczne, cechy ustroju PRL. Do wykonania tego zadania powinni wykorzystać  zarówno teksty jak i  informacje, które wynotowali podczas wykładu wprowadzającego. Następnie poproś uczniów o przygotowanie krótkiej (proponuję max. 3 min.) prezentacji wybranych przez siebie cech ustroju PRL. Forma prezentacji może być dowolna, np. plakat, krótka scenka, miniwykład lub inna forma, którą zaproponują uczniowie. Najważniejsze, aby w prezentacji znalazło się uzasadnienie dokonanego przez grupę wyboru.

Każdorazowo po zakończeniu prezentacji wybrane przez grupę cechy zapiszcie na tablicy lub dużym arkuszu papierowym, tak aby wszyscy mogli je zobaczyć.

Na koniec poproś wszystkich uczniów, aby razem sprawdzili, które cechy powtarzały się najczęściej  (jeżeli nie można takich cech wyróżnić, należy skupić się na powtarzającej się problematyce, np. polityka, ekonomia itp.).

Następnie zapytaj uczniów, czy ich zdaniem najczęściej wybierane w tym ćwiczeniu cechy ustroju PRL mogły przyczynić się do upadku rządów komunistycznych w Polsce, czy też nie. W wypadku  wskazania drugiego wariantu poproś uczniów, aby określili te obszary, w których należy szukać przyczyn upadku władzy PZPR.  Podobnie jak w pierwszym wariancie, ich propozycje zostaną wypisane na tablicy lub na dużym arkuszu papieru. ( warto zwrócić uczniom uwagę, aby przy dyskusji korzystali ze swoich notatek z  wykładu wprowadzającego). Swój wybór uczniowie muszą uzasadnić.

Po zakończeniu ćwiczenia wypisz pojedynczo na mniejszych kartkach wskazane przez uczniów przyczyny upadku PRL. Na każdej kartce należy zapisać tylko jedną z przyczyn. Kartek powinno być tyle, ile jest grup, nawet jeżeli byłaby konieczność ponownego wpisania tej samej przyczyny.

Jeżeli uznasz, że zaproponowane teksty mogą być dla grupy niejasne, możesz dodać w ramach uzupełnienia np. jedną z relacji  opublikowanych w kwartalniku KARTA : A. Dębska (red.), Smak zwycięstwa, w: KARTA 59/2009 s. 104-125.

3. Ćwiczenie 2

Podzieleni na grupy uczniowie (jeżeli uznasz to za wskazane, grupy mogą pozostać w tym samym składzie  lub można je utworzyć od nowa) losują zapisane na kartkach przyczyny upadku PRL, które ustalili w poprzednim ćwiczeniu. Każda grupa losuje jedną z przyczyn. Po zakończeniu losowania każda z grup otrzymuje kolejny zestaw tekstów źródłowych:

  • wyciąg z informacji Głównego Urzędu Statystycznego za 1989 r.
  • exposé premiera Tadeusza Mazowieckiego z 1989 r.
  • założenia planu Leszka Balcerowicza  z 1989 r.

W tym ćwiczeniu każda z grup staje się „ministerstwem” obejmującym swoimi kompetencjami problematykę, która przypadła grupie w wyniku losowania. Zadaniem grupy jest wcielenie się w rolę urzędników ministerstwa w rządzie z 1989 r. i opracowanie planów reformy określonego obszaru działania państwa. Swój „plan naprawczy” opracowują, korzystając z otrzymanych nowych tekstów źródłowych, tekstów z poprzedniego ćwiczenia, notatek z wykładu wprowadzającego oraz z własnej wiedzy.

Każde „ministerstwo” swój „program reform” musi sformułować w punktach, które zostaną zapisane na tablicy lub na dużym arkuszu papieru. Zapoznają się z nim członkowie pozostałych grup. Na koniec przedstawiciel każdego zespołu wygłasza na forum krótkie przemówienie (proponuje max. 3 min.), które ma przekonać pozostałych do opracowanego przez jego „ministerstwo” programu reform.

Po każdym takim przemówieniu wcielasz się w „marszałka sejmu” i  zarządzasz głosowanie nad przedstawionym przed chwilą programem. Wszyscy uczniowie głosują w sposób jawny nad całością programu. Jeżeli większość jest za, zostaje on „przyjęty do realizacji”. Członkowie „ministerstw” nie mogą głosować nad swoim projektem, ich głosy są traktowane jako wstrzymujące się.

Po zakończeniu głosowań prowadzący ogłasza, które z proponowanych programów zostały przyjęte do realizacji.

 

Podsumowanie

W ramach podsumowania uczniowie w swobodnej dyskusji klasowej zastanawiają się, dlaczego jedne z proponowanych projektów reform zyskały ich poparcie, a inne nie.

(gdyby doszło do sytuacji, że wszystkie projekty zostały zatwierdzone, dyskusja powinna skupiać się na tym, dlaczego jedne projekty mają większe, a inne mniejsze poparcie)

Dyskutują także o tym, na ile wyniki ich głosowania mogłyby  mieć odzwierciedlenie w prawdziwej polityce. Zastanawiają się, czy ich projekty mogłyby przejść przez sejm, czy też zostałyby odrzucone i dlaczego. Swoje wnioski spisują w punktach, wraz z uzasadnieniem, na dużym arkuszu papieru, który powinien być później dostępny. Będzie potrzebny w ostatnim zadaniu, realizowanym już po zajęciach.

Pod koniec zajęć rozdaj uczniom materiał dotyczący składu rządu Tadeusz Mazowieckiego. Poproś uczniów o refleksję na temat tego, które proponowane przez nich rozwiązania mogłyby być zaakceptowane przez ówczesny rząd. Spróbujcie wspólnie przypomnieć najważniejsze zmiany wprowadzone przez rząd Mazowieckiego.

Zadanie po zajęciach

Jeżeli to jest możliwe, grupa, która uczestniczyła w zajęciach, powinna zorganizować debatę (np. w formule debaty oksfordzkiej) na temat: „Przełom 1989 roku. Czy można było inaczej?” Wnioski, które zostały spisane w ramach podsumowania zajęć, są dla prowadzących debatę i dla jej uczestników punktami przewodnimi całej dyskusji.

 

Proponowana bibliografia:

L. Balcerowicz, J. Baczyński, 800 dni: krótka historia wielkiej zmiany, 1989-1991, Polityka. Spółdzielnia Pracy, Warszawa 2009

A. Dębska (red.), Smak zwycięstwa, w: KARTA 59/2009 s. 104-125

A. Dudek, Agonia  Peerelu, w: Z. Gluza (red.), Koniec Jałty, Ośrodek Karta, Warszawa 2004, s. 7-70

A. Dudek, Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988 –1990, Znak, Kraków 2014

M. Kruk, Transformacja ustrojowa w Polsce 1989-2009, Scholar, Warszawa 2009

W. Kuczyński (red.), Dziesięciolecie Polski Niepodległej, 1989-1999, United Publishers & Productions, Warszawa 2001

Kronika Sejmowa nr 39 /2009, wyd. Kancelaria Sejmu RP

www.rok1989.pl

www.dzieje.pl

www.ipn.gov.pl

www.xxwiek.pl

www.encyklopedia_solidarnosci.pl

Pełen scenariusz zajęć i materiały pomocnicze można pobrać ze strony CEO.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php