Konsultujemy program wychowawczy ze społecznością szkolną

W tworzeniu programu wychowawczego powinna brać udział cała społeczność szkolna: uczniowie, nauczyciele, rodzice, pracownicy. Program powinien również uwzględniać kontekst lokalny, odpowiadać na potrzeby środowiska. Dlatego szczególnie ważne jest przeprowadzenie szerokich konsultacji i wspólna praca nad treścią programu. Poniżej proponujemy kilka metod partycypacyjnych, które mogą ułatwić animowanie dyskusji i zbieranie różnych głosów.

Wszystkie opisy technik powstały w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy. Materiał pochodzi ze strony http://partycypacjaobywatelska.pl [dostęp 17.11.2014]

Kawiarnia Obywatelska

Do czego pasuje? ▪ rozpoczęcia debaty na ważny dla uczestników temat
▪ poznawania innych osób i grup oraz budowania z nimi relacji
Ile trwa? od 1 do 2 godzin
Czego wymaga? odpowiedniego miejsca do przeprowadzenia dyskusji (kawiarnia lub inne miejsce publiczne sprzyjające rozmowie)
Czego potrzebuje? osoby, która poprowadzi dyskusję
Kto może partycypować? każda osoba zainteresowana tematem

 

Kawiarnia Obywatelska (ang. Conversation Cafe) jest metodą nastawioną na dialog – on sam w sobie jest celem. Jest to nieformalne spotkanie, gdzie ok. 8-10 uczestników dyskutuje między sobą na ważny dla nich temat. Nie jest to metoda, która służy do osiągania porozumienia czy podjęcia decyzji.

W czasie dyskusji obowiązuje 6 podstawowych zasad, których powinni przestrzegać uczestnicy:

  • otwartość – słuchaj i szanuj inne punkty widzenia
  • akceptacja – powstrzymuj się od oceny
  • ciekawość – próbuj zrozumieć racje innych, a nie przekonywać ich do swoich racji
  • odkrycia – kwestionuj przyjętą wiedzę i szukaj nowych informacji
  • szczerość – mów o tym, co jest dla ciebie osobiście ważne
  • zwięzłość – mów szczerze i z głębi serca, ale nie przedłużaj bez potrzeby

Aby przeprowadzić Conversation Cafe należy przygotować odpowiednie miejsce (spory stół w kawiarni, bibliotece lub innym dostępnym miejscu), plakietki z imionami uczestników, żeby mogli się do siebie zwracać po imieniu oraz ewentualnie napoje i przekąski. Na początku spotkania prowadzący wita uczestników i przedstawia im sześć zasad dyskusji, ustala temat spotkania i godzinę zakończenia. W pierwszej rundzie każda osoba po kolei się przedstawia krótko siebie oraz to, co myśli o temacie spotkania. Na tym etapie nie ma możliwości na odpowiedzi i komentarze pozostałych uczestników. W następnej rundzie, gdy wszyscy się już poznali, każdy może odnieść się do tego, co zostało powiedziane wcześniej. Po zakończeniu tej rundy, rozpoczyna się właściwa dyskusja, w której osoby mogą mówić bez ustalonego porządku. W razie problemów ze zdyscyplinowaniem grupy, gdy osoby mówią jednocześnie, można użyć niewielkiego przedmiotu, który przydziela głos – ten i tylko ten, kto go trzyma może w danym momencie mówić. Jest to zazwyczaj najdłuższa i  najbardziej żywiołowa część dyskusji. Na zakończenie prowadzący prosi jeszcze raz wszystkich uczestników, aby po kolei powiedzieli, co wyniosą z tej dyskusji i co było dla nich najciekawsze. Conversation Cafe może być używane na początku procesu partycypacji. Służy poznaniu się uczestników i wymianie opinii, a także może pomóc odnaleźć wspólne doświadczenia i zainspirować uczestników do działania.

 

Otwarta przestrzeń

Do czego pasuje? do dyskusji nad szerokim i ogólnym tematem
Ile trwa? czas trwania zależy od uczestników – od jednego do kilku dni
Czego wymaga? ▪ znalezienia odpowiedniego lokalu
▪ wszystkie inne wymogi zależą od potrzeb uczestników
Czego potrzebuje? ▪ żadni eksperci/moderatorzy nie są konieczni
Kto może partycypować? każdy – od kilkunastu osób do kilku tysięcy poinformowanych i w jakikolwiek sposób zainteresowanych tematem

 

Otwarta przestrzeń (ang. Open space) jest specyficzną metodą organizacji spotkań i konferencji. Jest ona niezwykle elastyczna pod każdym względem. Może dotyczyć grup od kilkunastu do nawet 2 tys. osób. Spotkania organizowane są wokół jakiegoś wiodącego tematu, ale jest to jedyna kwestia, która jest ustalana przed spotkaniem. Reszta zależy od uczestników.

Program i podział na grupy ustalane są przez samych uczestników w trakcie samego spotkania. Uczestnicy zgłaszają propozycje poszczególnych wątków rozmowy i namawiają innych, aby przyłączyli się do grupy, która dane zagadnienie omawia. Grup takich w czasie jednego spotkania może być sporo i dlatego ważne jest, aby fizyczna przestrzeń umożliwiała pracę w mniejszych grupach (oddzielne sale, względnie sala, na której da się zestawiać ze sobą stoliki do poszczególnych tematów). Praca w grupach na dany temat nie powinna trwać dłużej niż 1,5 godziny. Każda z grup przygotowuje zwarty raport opisujący wyniki jej pracy tak, aby był on dostępny dla osób spoza grupy. Spotkania oparte o technikę otwartej przestrzeni mogą trwać od kilku godzin do nawet kilku dni. Czasem z powodu tak luźnej struktury ten rodzaj spotkań nazywa się antykonferencjami.

Po raz pierwszy spotkanie według tej formuły zostało zaproponowane na początku lat 80-tych przez Harrisona Owena. Jego pomysł był wynikiem frustracji, jakiej doświadczył, kiedy okazało się, że wśród uczestników organizowanej konwencjonalnie konferencji najciekawsze były przerwy na kawę.

Technika ta świetnie nadaje się do sytuacji, kiedy grupa osób w krótkim czasie wymienić chce się swoją wiedzą, przedyskutować ważne dla niej zagadnienia i znaleźć rozwiązania. Konferencja kończy się planowaniem działań na przyszłość, za które uczestnicy biorą odpowiedzialność. Otwartość struktury wątków spotkania kompensowana być powinna skrupulatnością w formułowaniu rekomendacji i podejmowaniu zobowiązań. Z tego też powodu metoda ta nie sprawdza się w sytuacji, kiedy uczestnicy mają obojętny stosunek do tematu (częściowo sytuacja taka eliminowana jest przez fakt, że na spotkania przychodzą wyłącznie dobrowolnie osoby zainteresowane). Zgodnie z nazwą oczywiście każdy może być uczestnikiem spotkania. W całym spotkaniu obowiązuje tylko jedna zasada – zasada głosowania nogami. Jeśli daną osobę nudzi temat grupy dyskusyjnej, w której aktualnie się znajduje powinien ją opuścić i przejść do innej lub mieć „czas dla siebie”.

Metoda sprawdza się dobrze w szczególności, kiedy sprawa, której dotyczy charakteryzuje się wysokim stopniem złożoności, kiedy dostępne są osoby o wysokich i zróżnicowanych kompetencjach, kiedy sprawa angażuje uczestników – może to być aktualny albo potencjalny konflikt -, a także, gdy rozwiązanie danej kwestii ma pilny charakter.

Warsztaty przyszłościowe

Do czego pasuje? tworzenia wspólnej wizji (np. rozwoju miejscowości) wraz z ogólnym planem działań
Ile trwa? 1-2 dni
Czego wymaga? przemyślanej rekrutacji uczestników
Czego potrzebuje? osób moderujących spotkania i warsztaty z uczestnikami
Kto może partycypować? ok. 25–30 osób; w zależności od przedmiotu procesu warsztaty można przeprowadzać z poszczególnymi grupami społecznymi lub grupą reprezentatywną dla danej społeczności; warto zadbać o obecność i zaangażowanie urzędników

Technika ta (ang. Scenario workshop) została stworzona w latach 70-tych XX wieku w Niemczech. Jej celem jest wypracowanie wspólnej wizji wraz z działaniami ją realizującymi przez osoby pochodzące z bardzo różnych grup społecznych. Tradycyjnie w warsztatach powinni wziąć udział:

mieszkańcy (z różnych środowisk, reprezentatywni dla danej społeczności),
przedstawiciele lokalnego samorządu, decydenci,
lokalni przedsiębiorcy.

Temat warsztatów, choć konkretny, powinien być określony szeroko, tak by praca nad nim dawała także możliwość podziału na kilka grup roboczych. Warsztaty przyszłościowe mają ściśle ustrukturyzowany przebieg i składają się z 4 głównych faz:

Faza przygotowawcza

W jej trakcie grupa zapoznaje się ze sobą (to bardzo ważne ze względu na wspólną intensywną pracę podczas kolejnych faz) oraz zaznajamia się z regułami spotkania.

Faza krytyki

Podczas tej części warsztatu uczestnicy wspólnie poszukują negatywnych aspektów opracowywanej sprawy (np. miejscowości), określają słabe strony, problemy i niedoskonałości, które należy rozwiązać. Efekty tej pracy są szczegółowo zapisywane i omawiane. Tym samym rozmowa o negatywnych aspektach tematu jest zawieszana.

Faza utopii

W trakcie tej fazy zadaniem uczestników jest zbudowanie wspólnej, utopijnej wizji, która odpowiadałaby na wszystkie potrzeby, rozwiązywałaby zidentyfikowane wcześniej problemy, była „światem idealnym”. Ważne, aby w trakcie tego etapu pracy zapomnieć o wszelkich ograniczeniach i budować odważną wizję. Faza ta, podobnie jak poprzednia, kończy się prezentacją wypracowanych scenariuszy.

Faza realizacji

Jej celem jest „rozpisanie” stworzonych wizji na konkretne działania. Planowane przedsięwzięcia i kroki powinny bazować na dostępnych zasobach (lub wskazywać na źródło umożliwiające zdobycie nowych), określać kto i jak powinien dane działanie zrealizować (czyich kompetencji i możliwości ono wymaga).

Przykładem zastosowania metody warsztatów przyszłościowych jest Dzień Demokracji dla seniorów w gminie Mora w Szwecji.

 

World Cafe

 

Do czego pasuje? generowania pomysłów, uwspólniania wiedzy i wymiany informacji, pobudzania kreatywnego myślenia
Ile trwa? zależnie od tematu i liczby uczestników, co najmniej 2-3 godziny plus sesja plenarna na zakończenie
Czego wymaga? ▪ odpowiedniej organizacji miejsca (kilka stolików, napoje, kawiarniana atmosfera)
▪ papierowych obrusów lub dużych kartek, na których uczestnicy mogą pisać
Czego potrzebuje? uczestników, nie ma potrzeby angażowania profesjonalnego moderatora
Kto może partycypować? w sesji World Cafe może uczestniczyć od 12 do 1200 osób, należy jednak pamiętać, że wraz ze wzrostem liczby uczestników rosną koszty i trudność organizacji

 

World Cafe powinna odbywać się w kawiarni lub w innym miejscu, gdzie stworzona zostanie „kawiarniana atmosfera” (dostęp do napojów, krzesła ustawione dookoła stolików, luźna atmosfera dyskusji). Uczestnicy podzieleni są na kilkuosobowe grupki, które przy stolikach dyskutują na zadany temat. Po pewnym czasie (np. po 20 minutach) następuje zmiana i wszyscy poza jedną osobą (gospodarzem stolika) przenoszą się do innych stolików, omawiających inny temat lub inny aspekt danego tematu. Gospodarz stołu streszcza to, co powiedziały poprzednie grupy i zachęca do dalszej dyskusji. Ponadto uczestnicy zachęcani są do zapisywania bądź rysowania swoich pomysłów (na papierowych obrusach lub kartkach „przypisanych” do stolika), aby następne grupy mogły się do nich odwoływać. Na zakończenie spotkania dyskusje podsumowywane są w części plenarnej.

 

W planowaniu wydarzenia z użyciem World Cafe należy zwrócić uwagę na kilka ważnych elementów. Przede wszystkim należy ustalić jego kontekst – jaki problem będzie dyskutowany, kto powinien zostać zaproszony, jaki efekt chcielibyśmy osiągnąć i co nas może do niego doprowadzić? Odpowiednio zaaranżowana przestrzeń pozwoli na dyskusję w nieoficjalnej atmosferze – warto zadbać o wygodne miejsca do siedzenia, napoje i ewentualnie przekąski, flamastry, kredki i długopisy oraz papierowe obrusy, po których można pisać na każdym stoliku, spokojną muzykę w tle. Ważną kwestią jest wybór odpowiednich tematów i pytań do dyskusji – nie powinny być one zbyt szczegółowe i zamknięte, gdyż może to powodować szybkie wyczerpanie kreatywnych pomysłów, ale powinny dotyczyć uczestników, ich wiedzy i doświadczeń. Uczestnicy chętniej włączają się w dyskusje na tematy, które są dla nich ważne. Jeśli będą odwoływać się do własnych doświadczeń, a nie do „ogólnodostępnej wiedzy”, rośnie szansa na poznanie wielu punktów widzenia i stworzenie pełniejszego obrazu danego tematu. Końcowa sesja ma na celu pokazanie uczestnikom wielu wspólnych odkryć i pomysłów, które powstały po spotkaniu się pojedynczych głosów. Dlatego na koniec warto poprosić uczestników o chwilę zastanowienia się nad efektami tej dyskusji – czy poszerzyła się ich wiedza, czy zmienił punkt widzenia na pewne sprawy, czy przychodzą im do głowy nowe, głębsze pytania dotyczące omawianego tematu?

 

Należy pamiętać, ze World Cafe jest metodą służącą do prowadzenia dialogu, dzielenia się wiedzą i kreatywnymi pomysłami, a nie do wypracowania konkretnych rozwiązań czy poznania opinii jakiejś grupy na dany temat. Dlatego najlepiej używać jej w początkowych fazach procesu partycypacji, kiedy zaangażowane strony dopiero poznają swoje potrzeby i oczekiwania, czyli kiedy jeszcze ważniejsze jest samo podjęcie dialogu niż wypracowanie konkretnego rozwiązania.


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge
css.php