Zabieg milieu, czyli rzecz o proksemice

O różnych sposobach bycia w świecie i komunikacji, o tym, jak nas definiują przedmioty, którymi się otaczamy – zachęcamy do przeprowadzenia zajęć wg scenariusza naszej  liderki Joanny Rzońcy.

Pokaż mi czym się otaczasz….

czyli jak wprowadzać uczniów w zagadnienia proksemiczne „czytając” z nimi różne teksty kultury

„Zależność człowieka i wymiaru kulturowego jest jedną z tych zależności, w których zarówno człowiek jak i jego środowisko uczestniczą we wzajemnym formowaniu siebie.”

Edward T. Hall, Ukryty wymiar,  tłum. Teresa Hołówka, MUZA SA, Warszawa 2003, s.13.

Proksemika jest nauką będącą zbiorem obserwacji i teorii dotyczących posługiwania się przez człowieka przestrzenią jako szczególnym wytworem kultury, który ma charakter głównie komunikacyjny. Obszarem badań jest zarówno przestrzeń społeczna jak i indywidualna oraz ich postrzeganie, odczuwanie i rozumienie. Jednym z ojców proksemiki był amerykański socjolog i antropolog kultury Edward Twitchell Hall (1914-2009), autor takich pozycji jak Bezgłośny język (1959), Ukryty wymiar (1969), Poza kulturą (1976), czy Antropologia życia codziennego (1992) – wszystkie te prace stanowią dziś klasykę antropologicznej literatury naukowej.

Hall w swoich badaniach zauważył, że odbieranie informacji ze świata zewnętrznego i wysyłanie własnych komunikatów do otoczenia stanowi podstawę ludzkiego funkcjonowania i fundament, na którym człowiek buduje swoją tożsamość oraz relacje z innymi osobami, a także ze środowiskiem, w którym żyje. Do owej wymiany komunikatów dochodzi w PRZESTRZENI rozumianej jednak jako zjawisko wielopoziomowe i zależne od ludzkich receptorów zmysłów (przestrzeń wizualna, dźwiękowa, termiczna, dotykowa, węchowa, kinestetyczna). Dlatego właśnie wg Halla percepcja przestrzeni powinna stanowić punkt wyjścia dla wszelkich rozważań na temat komunikacyjnego charakteru kultury.

Spójrzmy na tę teorię uwzględniając ważną ludzką cechę, jaką jest z jednej strony skłonność człowieka do „zawłaszczania” przestrzeni i wyrażania siebie poprzez jej kształtowanie, a z drugiej uleganie otoczeniu i dopasowywanie do niego siebie. W takim ujęciu możemy sobie uświadomić, że wiele aktów komunikacyjnych jest nie tylko działaniem zamierzonym i celowym, ale równie często ma charakter na wpół świadomy lub nawet nieświadomy – co nie znaczy, że mniej istotny. Człowiek „przemawia” do innych na różne sposoby – także poprzez swoje gesty i mimikę oraz przedmioty, którymi się otacza i pomieszczenia, w których przebywa. Co więcej, owe przedmioty i pomieszczenia wpływają równocześnie na niego samego, a zatem zjawisko to ma charakter dwukierunkowy.

XIX-wieczni powieściopisarze często sięgali po „zabieg milieu” polegający na wnikliwym i szczegółowym opisie przedmiotów należących do bohatera utworu oraz pomieszczeń, w których on zwykle przebywał. Czynili to po to, by scharakteryzować daną postać i przybliżyć czytelnikowi jej osobowość; osobowość, która z jednej strony kształtowana była przez otaczającą ją przestrzeń, a z drugiej manifestowała się poprzez dobór mebli, strojów, narzędzi oraz różnych osobistych drobiazgów bohatera. Taka charakterystyka była oczywiście charakterystyką „nie wprost”, okrężną – jednak poprzez wnikliwą analizę otoczenia danej osoby można zaskakująco dużo dowiedzieć się o jej usposobieniu i temperamencie.

 ———————————-

notebook-34599_640Scenariusz zajęć

Temat: Co o nas mówią nasze rzeczy? Zabieg milieu wczoraj i dziś

Cele – uczeń po zajęciach:

  • Rozumie komunikacyjny charakter funkcjonowania człowieka w przestrzeni;
  • Zna pojęcie „zabieg milieu”, umie je wyjaśnić;
  • Potrafi omówić pojęcie „zabieg milieu” w kontekście współczesnych zachowań w obrębie komunikacji bezpośredniej i wirtualnej

 

Typ szkoły: gimnazjalna lub ponadgimnazjalna

 

Typ zajęć:

  • język polski (gimnazjum, szkoła ponadgimnazjalna) – wersja I lub II
  • godzina wychowawcza (gimnazjum, szkoła ponadgimnazjalna) – wersja II
  • edukacja medialna (gimnazjum, szkoła ponadgimnazjalna) – wersja I lub II
  • wiedza o kulturze (szkoła ponadgimnazjalna) – wersja II

clock-1032653_640Przebieg lekcji – wersja I (2×45 min);

  1. 1.      Wstęp, 5 min:
  • Nauczyciel inicjuje zajęcia pytając uczniów o ich spostrzeżenia dotyczące relacji człowieka z jego bezpośrednim otoczeniem i rzeczami, które się w tym otoczeniu znajdują. Pyta: czy są rzeczy, którymi uczniowie lubią się otaczać bardziej niż innymi? Czy mają swoje ulubione meble i pomieszczenia? W jakim otoczeniu lepiej się im pracuje a w jakim relaksuje? Z czego to może wynikać?
  • Po wysłuchaniu kilku odpowiedzi nauczyciel prosi uczniów, by zastanowili się czy zauważyli, że otoczenie ma często wpływ na nasz nastrój – ale też, że poprzez dobór takich a nie innych przedmiotów, z których na co dzień korzystamy, komunikujemy osobom wokół nas kim i jacy jesteśmy. Prosi o podanie 2-3 przykładów.
  • Po krótkiej burzy mózgów, nauczyciel podaje uczniom temat zajęć: Co o nas mówią nasze rzeczy? Zabieg milieu wczoraj i dziś

 

  1. 2.      Zagadnienie proksemiki; 10 min:
  • Nauczyciel zapisuje na tablicy wyraz PROKSEMIKA. Wyjaśnia uczniom pojęcie w możliwie najprostszy sposób. Może posłużyć się takim opisem:

 

Proksemika – nauka będąca zbiorem obserwacji i teorii dotyczących posługiwania się przez człowieka przestrzenią jako szczególnym wytworem kultury. Obszarem badań jest zarówno przestrzeń społeczna jak i indywidualna oraz ich postrzeganie, odczuwanie i rozumienie.

 

  • Nauczyciel może również przy omawianiu zagadnienia wykorzystać prezentację:

 

https://prezi.com/drw8ksk-fsaz/proksemika/

 

  1. 3.      „Zabieg milieu” – praca z materiałami źródłowymi w formie tekstu literackiego (fragmenty „Lalki” Bolesława Prusa – patrz: karta ćwiczeń); 30 min:
  • Następnie nauczyciel zapisuje na tablicy pojęcie „zabieg milieu” – jeśli w sali są uczniowie uczący się języka francuskiego, nauczyciel może poprosić ich, by spróbowali przetłumaczyć na język polski słowo „milieu” (środowisko, otoczenie). Nauczyciel wyjaśnia czym w literaturze jest „zabieg milieu”. Może skorzystać z następującej definicji:

 

Zabieg milieuwnikliwy i szczegółowy opis przedmiotów należących do bohatera utworu (najczęściej powieści) oraz pomieszczeń, w których on zwykle przebywał. Zabieg ten pisarze stosowali w celu scharakteryzowania danej postaci i przybliżenia czytelnikowi jej osobowości.

 

  • Teraz nauczyciel rozdaje uczniom fragmenty „Lalki” Bolesława Prusa opisujące pokój Ignacego Rzeckiego i mieszkanie Tomasza Łęckiego oraz karty pracy z zadaniem pierwszym. Uczniowie powinni otrzymać po jednym egzemplarzu materiałów na ławkę.
  • Pierwszą tabelę na karcie ćwiczeń uczniowie wypełniają razem z nauczycielem (analiza opisu pokoju Rzeckiego). Nauczyciel tłumaczy klasie czemu służyły opisy poszczególnych obiektów we fragmencie i jak można je zinterpretować w kontekście osobowości i statusu społecznego bohatera.
  • Następnie uczniowie parami uzupełniają tabelę dotyczącą opisu mieszkania Tomasza Łęckiego. Po tej części zajęć następuje przerwa międzylekcyjna.

 

  1. 4.      Współczesny „zabieg milieu” – praca z materiałami źródłowymi w formie fotografii; 35 min:
  • Po przerwie nauczyciel prosi wybraną parę uczniów, by odczytali wypełnioną przez siebie tabelę. Reszta klasy ma możliwość skonfrontowania swoich odpowiedzi z odpowiedziami kolegów. Nauczyciel moderuje tę krótką dyskusję.
  • Teraz nauczyciel proponuje klasie inną, uwspółcześnioną formę „zabiegu milieu”: mówi uczniom, że będą „odczytywać” informacje o kilku anonimowych osobach ze zdjęć przedmiotów osobistych, które noszą ze sobą na co dzień w torebkach i plecakach.
  • Nauczyciel dzieli klasę na 5 grup rozdając im drugą część karty pracy oraz udostępniając każdej z grup zdjęcia stanowiące załącznik do niniejszego scenariusza zajęć – może w tym celu rozdać wydruki zdjęć albo udostępnić fotografie w inny sposób (wyświetlić zdjęcia na ogólnodostępnym ekranie, umożliwić uczniom skorzystanie z ich sprzętu elektronicznego, na którym będą mogli wyświetlić zdjęcia – smartfony, tablety itp.). Każda grupa ma dostęp do wszystkich 5 zdjęć.
  • Uczniowie wypełniają tabelę.
  • Następnie nauczyciel prosi, by każda z grup zaprezentowała swoją interpretację jednej fotografii (każda grupa innej). Uczniowie konfrontują wspólnie swoje odpowiedzi.

 

  1. 5.      Podsumowanie i zadanie domowe; 10 min:
  • Nauczyciel pyta teraz uczniów w jakim jeszcze obszarze można dokonać w dzisiejszych czasach zabiegu milieu – stara się przy tym nakierować skojarzenia uczniów w stronę świata wirtualnego i zjawiska portali społecznościowych. Po krótkiej rozmowie zadaje uczniom zadanie domowe:

Przeanalizuj profil społecznościowy swój lub znanej Ci osoby pod kątem zamieszczonych w nich „rzeczy” (zdjęć, filmików, odnośników, wpisów i komentarzy, polubień itd.). Jak na ich podstawie może być odbierana przez innych osoba właściciela profilu? Co o nim mogą mówić owe „rzeczy”? Swoje spostrzeżenia zapisz w zeszycie. Nie podawaj tożsamości właściciela analizowanego przez Ciebie profilu.

——————————————————————

clock-1032653_640Przebieg lekcji – wersja II (45 min);

  1. 1.      Wstęp, 5 min:
  • Nauczyciel inicjuje zajęcia pytając uczniów o ich spostrzeżenia dotyczące relacji człowieka z jego bezpośrednim otoczeniem i rzeczami, które się w tym otoczeniu znajdują. Pyta: czy są rzeczy, którymi uczniowie lubią się otaczać bardziej niż innymi? Czy mają swoje ulubione meble i pomieszczenia? W jakim otoczeniu lepiej się im pracuje a w jakim relaksuje? Z czego to może wynikać?
  • Po wysłuchaniu kilku odpowiedzi nauczyciel prosi uczniów, by zastanowili się czy zauważyli, że otoczenie ma często wpływ na nasz nastrój – ale też, że poprzez dobór takich a nie innych przedmiotów, z których na co dzień korzystamy, komunikujemy osobom wokół nas kim i jacy jesteśmy. Prosi o podanie 2-3 przykładów.
  • Po krótkiej burzy mózgów, nauczyciel podaje uczniom temat zajęć: Co o nas mówią nasze rzeczy? Zabieg milieu wczoraj i dziś

 

  1. 2.      Współczesny „zabieg milieu” – praca z materiałami źródłowymi w formie fotografii; 30 min:
  • Następnie nauczyciel zapisuje na tablicy pojęcie „zabieg milieu” – jeśli w sali są uczniowie uczący się języka francuskiego, nauczyciel może poprosić ich, by spróbowali przetłumaczyć na język polski słowo „milieu” (środowisko, otoczenie). Nauczyciel wyjaśnia czym w literaturze jest „zabieg milieu”. Może skorzystać z następującej definicji:

 

Zabieg milieuwnikliwy i szczegółowy opis przedmiotów należących do bohatera utworu (najczęściej powieści) oraz pomieszczeń, w których on zwykle przebywał. Zabieg ten pisarze stosowali w celu scharakteryzowania danej postaci i przybliżenia czytelnikowi jej osobowości.

  • Teraz nauczyciel proponuje klasie inną, uwspółcześnioną formę „zabiegu milieu”: mówi uczniom, że będą „odczytywać” informacje o kilku anonimowych osobach ze zdjęć przedmiotów osobistych, które noszą ze sobą na co dzień w torebkach i plecakach.
  • Nauczyciel dzieli klasę na 5 grup rozdając im drugą część karty pracy oraz udostępniając każdej z grup zdjęcia stanowiące załącznik do niniejszego scenariusza zajęć – może w tym celu rozdać wydruki zdjęć albo udostępnić fotografie w inny sposób (wyświetlić zdjęcia na ogólnodostępnym ekranie, umożliwić uczniom skorzystanie z ich sprzętu elektronicznego, na którym będą mogli wyświetlić zdjęcia – smartfony, tablety itp.). Każda grupa ma dostęp do wszystkich 5 zdjęć.
  • Uczniowie wypełniają tabelę.
  • Następnie nauczyciel prosi, by każda z grup zaprezentowała swoją interpretację jednej fotografii (każda grupa innej). Uczniowie konfrontują wspólnie swoje odpowiedzi.

 

  1. 3.      Podsumowanie i zadanie domowe; 10 min:
  • Nauczyciel pyta teraz uczniów w jakim jeszcze obszarze można dokonać w dzisiejszych czasach zabiegu milieu – stara się przy tym nakierować skojarzenia uczniów w stronę świata wirtualnego i zjawiska portali społecznościowych. Po krótkiej rozmowie zadaje uczniom zadanie domowe:

Przeanalizuj profil społecznościowy swój lub znanej Ci osoby pod kątem zamieszczonych w nich „rzeczy” (zdjęć, filmików, odnośników, wpisów i komentarzy, polubień itd.). Jak na ich podstawie może być odbierana przez innych osoba właściciela profilu? Co o nim mogą mówić owe „rzeczy”? Swoje spostrzeżenia zapisz w zeszycie. Nie podawaj tożsamości właściciela analizowanego przez Ciebie profilu.

Zabieg.milieu.karta.ćwiczeń.dla.uczniów (1)

SONY DSC SONY DSC SONY DSC

 

Ten wpis opublikowano w kategoriach: Bez kategorii, Edycja 2015/16, Inspiracje, Teksty eksperckie. Dodaj do zakładek ten link.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

CommentLuv badge